دست‌نوشته‌ای نادر از اوایل قرن هشتم میلادی، تصویری تازه از تحولات سیاسی و مذهبی خاورمیانه در آستانه شکل‌گیری جهان اسلامی ارائه می‌دهد.
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی انسجام نو، پژوهشگران از کشف و شناسایی یک تاریخنامه مسیحی خبر داده‌اند که قدمت آن به سال‌های ۷۱۲ تا ۷۱۳ میلادی بازمی‌گردد و از کهن‌ترین روایت‌های مسیحی باقی‌مانده درباره گسترش اسلام به شمار می‌رود. این دست‌نوشته که در اصل به زبان سریانی نگاشته شده و بعدها به عربی ترجمه شده، در جریان بررسی نسخه‌های موجود در صومعه سنت کاترین مصر مورد توجه قرار گرفته است.
بر اساس یافته‌ها، این اثر رویدادهای مهم قرن هفتم میلادی از جمله ظهور اسلام، جنگ‌های مسلمانان با امپراتوری بیزانس و تحولات سیاسی خاورمیانه را ثبت کرده و دیدگاهی کم‌نظیر از دوره گذار از اواخر عهد باستان به دوران اسلامی ارائه می‌دهد. ساختار این متن هنگام بررسی نسخه‌های دیجیتالی مجموعه سینا شناسایی شده و نتایج اولیه آن به‌تازگی در یک نشریه تخصصی منتشر شده است.
این تاریخنامه که تنها در قالب نسخه‌ای ناقص متعلق به قرن سیزدهم باقی مانده، با بهره‌گیری از دیجیتالی‌سازی با کیفیت بالا برای نخستین بار امکان مطالعه دقیق را برای پژوهشگران فراهم کرده است. نویسنده ناشناس این اثر، تاریخ بشر را از حضرت آدم تا مباحث الهیاتی و سیاسی زمان خود روایت می‌کند و نگاهی جهانی به تحولات عصر خویش دارد.
بخش‌های مربوط به قرن هفتم میلادی، ارزشمندترین قسمت‌های این متن به شمار می‌روند و رویدادهایی مانند جنگ بیزانس و ساسانیان، فتوحات اولیه مسلمانان و درگیری‌های بعدی میان مسلمانان و بیزانسی‌ها را در بر می‌گیرند. این روایت تا سال‌های ۶۹۲ تا ۶۹۳ میلادی ادامه یافته و نشان می‌دهد نویسنده از تحولات مناطق مختلفی چون سوریه، بالکان، سیسیل و روم نیز آگاهی داشته است.
کارشناسان معتقدند این تاریخنامه می‌تواند حلقه‌ای مفقوده در بازسازی تاریخ‌نگاری سریانی اوایل قرون وسطی باشد و با منابعی که امروز از میان رفته‌اند، ارتباط داشته باشد؛ کشفی که نگاه مسیحیِ فراموش‌شده‌ای به نخستین سده‌های اسلامی را دوباره زنده می‌کند.
